Isang salita mula kay Bam Aquino, at biglang uminit ang sagot ni Antonio Trillanes IV.
Pareho silang kontra sa EJK. Pareho silang hindi kakampi ng dating administration. Pareho nilang gustong managot ang dapat managot.
Pero, bakit parang nagkabanggaan?
Sa totoo lang, hindi prinsipyo ang nagbanggaan. Kundi panahon: simple past tense vs. conditional perfect tense.
Nakaraan: Ang Hindi Pwedeng Kalimutan
Para kay Trillanes, simple ang punto: Siyam na taong naghintay ang mga pamilya ng biktima. Siyam na taong tila walang nangyari sa loob mismo ng ating sistema.
Kaya kapag may nagsabing “dito ideally sa Pilipinas dapat litisin,” ang natural na tanong: “Eh noon? Nasaan tayo noon?”
Hindi iyon simpleng patutsada. Iyon ay paalala. Dahil kung hindi mo haharapin ang pagkukulang ng nakaraan, parang gusto mong mag-move on na hindi man lang umamin.
Sa usapang hustisya, hindi pwedeng may selective memory.
Ngayon: Ang “Ideally” Ni Aquino
Pakinggan din natin.
Kapag sinabi niyang “ideally dito sa Pilipinas,” hindi naman niya sinasabing kalimutan ang International Criminal Court (ICC) o balewalain ang nangyari. Ang punto niya: sa isang maayos na bansa, ang hustisya dapat gumagana sa sariling korte.
Parang ganito lang ‘yan.
Kung may problema ang bahay mo, ideally, kaya mo itong ayusin sa loob ng pamilya. Hindi ka agad tatakbo sa kapitbahay. Maliban na lang kung talagang hindi mo na kaya.
Ang ICC ngayon ang parang kapitbahay na tumutulong kasi pumalya ang sistema.
Pero ito ang tanong na ipinahihiwatig sa mga pahayag ni Aquino: Hanggang kailan tayo aasa sa kapitbahay? Hindi ba dapat ayusin din natin ang sarili nating bahay?
Hindi iyon pagtakip. Aspirasyon iyon.
Isipin Nating Parang Halo-Halo
Ganito ko siya nakikita.
May tatlong sangkap:
1. Nakaraan — ang lumang justice system natin, may sablay
2. Ngayon — ang ICC, may pamantayan, sistema, at kapangyarihan
3. Kinabukasan — ang gusto natin, maayos ang ating sistema
Hindi pwedeng itapon lahat ng luma. Hindi rin pwedeng kopyahin lahat ng sa ICC. Hindi to simpleng pagsasama lang na parang hinulog mo lahat sa isang yahong.
Ang kailangan timpla, gaya ng halo-halo.
Kunin mo ang gumana. Aminin mo ang hindi gumana. Tanggalin mo ang bulok. Dagdagan mo ng mas mataas na modelo sa kalidad. Lahat ng ito’y prosesong tinatawag na “benchmarking.”
Doon mabubuo ang bagong sistema na gawa sa tinatawag na “best practices.” Hindi basta halo. May linis. May pili. May ayos.
At dito nagkakaintindihan ang dalawang kampo—kahit hindi sila tumitingin sa parehong direksyon.
Ang Totoong Banggaan
Si Trillanes, nakatingin sa nakaraan. Gusto niyang tiyakin na hindi mabubura ang dugo sa alaala ng bayan.
Si Aquino, nakatingin sa hinaharap. Gusto niyang tiyakin na may sistema tayong mailalapat balang araw.
Pareho silang may punto.
Si Trillanes, bantay ng paggunita.
Si Aquino, arkitekto ng pag-asa.
Ang problema lang, kapag ang isa puro “noon” at ang isa puro “ideally”—nagmumukhang magkaaway kahit pareho naman ang gusto: hustisya.
Ang Mas Malalim Na Tanong
Hindi lang ito usapin kung saan lilitisin ang crime-against-humanity na mga kaso.
Ang mas malalim na tanong: Kaya ba talaga ng Pilipinas maghatid ng tunay na accountability ngayon? Kung hindi, bakit hindi pa? Kung kaya na, ano ang nagbago?
Dito papasok ang tatlong panahon ng hustisya:
- Nakaraan — para umamin at managot
- Ngayon — para kumilos
- Kinabukasan — para hindi na maulit
Kapag kulang ang isa, sablay ang kabuuan.
Hindi Pwedeng Pumili Ng Isang Panahon Lang
Sa dulo, hindi dapat pagpili ang laban — ICC or Pilipinas, noon o bukas
Ang tunay na laban ay kung kaya nating pagdugtungin itong tatlong punto:
1. Aminin ang pagkukulang “noon” sa nakaraan
2. Pamantayan ang ICC na gabay at huwaran ngayon
3. Buuin ang ating sariling sistemang hindi na bantayan ng iba bukas
Ang “ideally” ay hindi dapat maging “sana all” lang.
At ang “noon” ay hindi dapat maging gapos.
Kung seryoso tayo sa hustisya, hindi tayo pwedeng mamili ng panahon na komportable lang sa atin. Dahil ang hustisyang walang paggunita ay mahina. At ang hustisyang walang pag-asa ay walang mapupuntahan.
Sa huli, baka ang tunay na tanong, hindi para kina Aquino o Trillanes, kundi para sa atin, mamamayang Pilipino, ay ito:
Handa ba tayong aminin ang pagkukulang “noon” at buuin ang ating sariling sistemang hindi na kailangan ang ICC? O mas komportable tayong manood ng banggaan — kaysa magtulungan?
Ang hustisya, tulad ng bansa, hindi nabubuo sa isang panahon lang.
Pinaghihirapan itong buuin — noon, ngayon, at hanggang kinabukasan.
Content & editing put together in collaboration with Microsoft Bing AI-powered Co-pilot & ChatGPT
Head and bottom image created by ChatGPT
Still photos courtesy of Facebook, RMN, Getty Images, Shutterstock, colegioea.edu.gt, Philippine News Agency, Freepik, Inquirer, YouTube, The Manila Times, iStock, & ChatGPT image creator






































